OZB niet onnodig verhogen in crisistijd

De PvdA is verbaasd dat het Nijmeegse college het voorstel om de OZB-stijging te verlagen onaanvaardbaar noemt. Er is inmiddels al heel wat over gezegd en geschreven. Maar daarbij worden zaken nogal eens verdraaid. Ik leg in mijn eigen woorden uit waarom ik pal achter het PvdA-amendement sta.

Op de website www.pvda-nijmegen.nl staat de reactie van de Nijmeegse PvdA-fractie op het ‘onaanvaardbaar’ van het college. Fractievoorzitter Rutger Zwart legt uit dat het onverstandig is om de OZB in crisistijd fors te verhogen en dat het ook in strijd is met de oproep van rijk en VNG. Nijmegen is met afstand de duurste stad van Nederland voor ondernemers. Zwart: ‘Die eerste plek is niet goed voor ons economisch klimaat. We moeten knokken voor behoud van werkgelegenheid. Met het voorstel van het college vergroten we de kloof met de rest van Nederland.’

‘Onaanvaardbaar’

Op persoonlijke titel wil ik graag nog een aantal andere overwegingen bij het PvdA-amendement toelichten. Het is een ingewikkeld vraagstuk, met een ingewikkelde oplossing. En daar is van alles over te zeggen. Je kunt het er mee eens zijn of het er mee oneens zijn, maar ‘onaanvaardbaar’ in de zin van ‘onverantwoord’ is het in ieder geval zeker niet.

Percentages

De cijfers en percentages vliegen je in deze discussie om de oren. De ene keer inclusief dit, de andere keer exclusief dat. Soms gaat het over het tarief, dan weer over de lasten. De andere keer over een gemiddelde of juist een heel specifieke groep. Ik ga niet proberen al die cijfers hier te noemen en toe te lichten, want dan haakt de gemiddelde lezer na deze alinea af. Wel zal ik op basis van wat meer achtergrondinformatie aangeven waarom ik pal achter ons amendement sta.

Crisis

De kern van de discussie is treffend verwoord door Rutger Zwart: het is onverstandig om de OZB in crisistijd fors te verhogen wanneer dat niet nodig is. Dat geldt in z’n algemeenheid, dus zowel voor de OZB voor woningeigenaren als die voor bedrijven. Daarnaast speelt al veel langer de wens om niet langer de duurste gemeente van Nederland voor ondernemers te zijn. Nu zijn we met kop en schouders de duurste en we moeten niet nog verder uitlopen (het college stelde dat dus wel voor).

Vorig jaar

Die discussie speelt al langer. Vorig jaar werd de voorgenomen OZB-stijging ook al ongedaan gemaakt door een PvdA-amendement. De OZB werd zelfs bevroren (stijging van 0 %). Toen was meteen duidelijk, en dat heeft de PvdA destijds al zo verwoord, dat de OZB ook de komende jaren niet te hard mag stijgen, willen we van de titel ‘duurste gemeente voor ondernemers’ af komen. De stijging die het college nu voorstelde, staat daarmee op gespannen voet. Het lijkt mij logisch dat de PvdA daar niet mee akkoord zou gaan. Anders zou de actie van het jaar daarvoor met terugwerkende kracht zinloos zijn. Het ene jaar de OZB bevriezen en ‘m het jaar daarna extra verhogen… Dat slaat natuurlijk nergens op.

Eenmalige demping

In het college was er waarschijnlijk toch ook wel wat onvrede over de al te forse OZB-stijging en/of men voorzag de PvdA-kritiek, want er werd een bijzondere constructie ingezet om de OZB eenmalig ‘kunstmatig’ te verlagen voor 2010 door daar een meevaller op de begroting voor in te zetten. Met andere woorden: in principe stijgt de OZB fors, maar het eerste jaar wordt dat nog voor een gedeelte gedempt door een eenmalig bedrag. Als een nieuwe coalitie na de verkiezingen die ‘lagere’ OZB structureel wil maken, dan moet daar op dat moment de structurele dekking voor gevonden worden. Mijn eerste reactie daarop was dat dit niet echt een nette oplossing is. Ik had liever een structurele beperking van de OZB-verhoging gezien. Maar goed, blijkbaar was dit (gezien de meningsverschillen hierover tussen de coalitiepartijen) het maximaal haalbare voor nu.

Verkiezingsitem

De partijen die na de verkiezingen van 3 maart 2010 een coalitie vormen, moeten dan kijken wat ze met de OZB doen. Daarmee wordt de hoogte van de OZB in ieder geval een verkiezingsitem. Het PvdA-verkiezingsprogramma is gelukkig glashelder: ‘de lokale lasten voor bedrijven moeten verder omlaag’. En het mag inmiddels duidelijk zijn dat dit onderwerp voor de PvdA zwaar weegt. We willen immers dat Nijmegen een aantrekkelijke stad is voor bedrijvigheid. Dat is goed voor de stad en voor de mensen in de stad: werkgelegenheid.

Zelfde principe

Dus kan ik leven met de opmerkelijke constructie die het college koos. Echter: ook na de inzet van die eenmalige meevaller is er nog steeds een behoorlijke OZB-stijging in 2010. Dus waarom zou je, op dezelfde manier als het college doet, de OZB-stijging voor 2010 niet nog verder omlaag brengen? Met een eenmalige dekking kun je dat, net als het college deed, voor 2010 regelen. En heb je midden in de economische crisis in ieder geval geen grote OZB-stijging. Dat is precies wat het PvdA-amendement doet. We hanteren dezelfde constructie als het college, maar rekken die alleen iets op. Zo kunnen de partijen die vanaf 2010 de coalitie vormen een besluit nemen over een structurele dekking voor het lagere OZB-niveau. Als het aan de PvdA ligt, dan komt die dekking er. Dus vind je het belangrijk voor de werkgelegenheid dat bedrijven niet de stad uitgejaagd worden, stem dan op de PvdA en niet op GroenLinks of SP.

Dekking

Dan komen we bij de dekking van ons amendement. Het college zet een eenmalige meevaller in. Ondertussen heeft de gemeente ook een enorme reserve. De saldireserve bedraagt in 2010 ruim 36 miljoen euro. We hebben afgesproken dat die reserve minimaal 19,5 miljoen euro bedraagt en maximaal 29 miljoen euro. Meer oppotten is overbodig, dat geld kan ingezet worden. De saldireserve schommelt de komende jaren wat, maar in 2013 is de afgesproken bovengrens 30 miljoen euro en de verwachte saldireserve ruim 37 miljoen euro. (bron voor deze bedragen: pagina 406 van de Stadsbegroting 2010 – 2013). Dat maakt één ding duidelijk: de gemeente Nijmegen heeft de afgelopen jaren goede reserves opgebouwd. Dat is een verdienste van het linkse college. De reserve is opgebouwd in ‘goede tijden’. In slechte tijden (zoals nu met de economische crisis) kun je daar gebruik van maken. Het is dan ook niet logisch om tegenvallende inkomsten onmiddellijk af te wentelen op de belastingbetaler.

Totale lasten

Verwarrend in de hele discussie is dat het de ene keer over de OZB gaat en de andere keer over de totale lasten. De totale lokale lasten dalen ook in het voorstel van het college. Tegenover de stijging van de OZB staat namelijk een verlaging van de rioolheffing. De opbrengst van die rioolheffing mag alleen ingezet worden voor het riool. Dat geld mag niet voor andere dingen gebruikt worden. Met andere woorden: als het riool er slecht bij ligt en er moet fors geïnvesteerd worden, dan stijgt de rioolheffing. En is de boel op orde, dan kan de rioolheffing omlaag. In het coalitieakkoord is afgesproken dat de lasten niet zullen stijgen (althans: niet meer dan de inflatie of de kostenontwikkeling, ook daarover lopen de meningen binnen de coalitie inmiddels uiteen). De eerste twee jaar is het rioolrecht enorm gestegen op basis van een – achteraf gezien – onrealistisch plan voor de aanpak van het riool. In die periode is er niet voor gekozen om de OZB evenredig te laten dalen (en dus ‘de lasten niet te laten stijgen’): de lasten stegen in die periode wel degelijk. Inmiddels is er een realistischer rioolplan en kan de rioolheffing fors omlaag. Het college constateert gelukkig zelf op bladzijde 33 van de begroting dat het niet fair is om die verlaging nu mee te tellen als lastenverlaging. Want eigenlijk is het slechts een correctie op de eerdere te forse stijging. Opmerkelijk is dat het college, in tegenspraak met de passage op bladzijde 33 van de begroting, nu ineens wel de daling van de rioolheffing aangrijpt om de nadruk te leggen op de dalende lasten en zo de stijging van de OZB probeert weg te poetsen. Het is zuiverder om vooral naar de OZB te kijken. En dat doet de PvdA dus ook.

Amendement

Uiteindelijk ligt er dan dus een amendement om de OZB slechts met 0,5 % te laten stijgen. Het amendement gaat alleen over 2010, want voor de periode daarna is de nieuwe raad en de nieuwe coalitie (verkiezingen in maart 2010) aan zet. Op die benadering is vanuit een heel principiële invalshoek best iets aan te merken. Maar het is de benadering die het college zelf eerder ook koos. Dus het college is wel de laatste om daar nu ineens een probleem van te maken. Er is door die constructie dus alleen een dekking voor 2010 nodig. Die is snel gevonden, want de reserves van de gemeente zitten voller dan het afgesproken maximum. Waarom zou je een tegenvaller direct afwentelen op de belastingbetalers, als je voor dat soort tegenvallers nu juist wat gespaard hebt?

Ruime meerderheid

Een ruime raadsmeerderheid steunt het PvdA-voorstel. De uitslag van de stemming: 24 stemmen vóór en 13 stemmen tegen (er waren twee raadsleden afwezig). Het is mij nog steeds een raadsel waarom het college er niet gewoon voor gekozen heeft om dat amendement te accepteren en uit te voeren. De rest van de begroting staat namelijk recht overeind en aan de inhoudelijke agenda verandert niets. Het college kon volle kracht vooruit. In plaats daarvan klinkt het ‘onaanvaardbaar’. Dat is doodzonde. Maar moeten wij dan ons voorstel intrekken en met lede ogen aanzien dat we nog verder uit lopen op de ranglijst van duurste gemeenten voor ondernemers? En dat de OZB onnodig hard stijgt in tijden van crisis? Nee. Dat is voor mij geen optie. En zo werd het amendement aangenomen en viel het college. Aangezien het uiteindelijk altijd om de inhoud gaat, telt voor mij nu vooral dat het amendement in ieder geval is aangenomen en dus ook uitgevoerd zal worden. Of het nu door een demissionair college of een crisis- of rompcollege is. De OZB stijgt in 2010 in Nijmegen met slechts 0,5 %.

Zie ook:

- ‘Onbegrip over onaanvaardbaar’ op website PvdA Nijmegen

- ‘College van B en W Nijmegen gevallen’ in De Volkskrant

- Begroting en bijbehorende documenten

- Interview met Hannie Kunst in De Gelderlander